De essentie:
- IBM bevroeg 2.000 CEO's wereldwijd over hoe AI hun onderneming verandert. De boodschap eromheen klinkt zelfverzekerd; de cijfers vertellen een ongemakkelijker verhaal.
- Het probleem zit in hoe het werk rond de technologie is georganiseerd, niet in wat werknemers kunnen.
Vraag tweeduizend CEO's of hun werknemers de vaardigheden hebben om met AI samen te werken, en 86 procent zegt ja. Vraag hen vervolgens hoeveel werknemers AI ook effectief gebruiken in hun werk, en het antwoord is 25 procent. Die twee cijfers staan naast elkaar in dezelfde studie: de 2026 CEO Study van het IBM Institute for Business Value, een bevraging van tweeduizend CEO's wereldwijd, verschenen begin mei.
Het verhaal eromheen klinkt zelfverzekerd. AI-first organisaties zouden de afgelopen drie jaar zeventien procent meer omzetgroei hebben gehaald. 76 procent van de ondervraagde bedrijven heeft inmiddels een Chief AI Officer. Een jaar geleden was dat 26 procent. Tegen 2030 verwachten de bevraagde CEO's dat AI bijna de helft van de operationele beslissingen autonoom neemt.
De mens zal niet volledig uit het proces verdwijnen. In plaats daarvan zal zijn rol verschuiven van het nemen van elke afzonderlijke beslissing naar het ontwerpen van de beslissingslogica, het vaststellen van kaders en het ingrijpen alleen wanneer uitzonderingen materiële, ethische of strategische gevolgen hebben.
- 2026 CEO Study van het IBM Institute for Business Value
Maar wie hetzelfde rapport leest met het oog van een werknemer in plaats van een CEO, vindt iets anders.
Het verschil tussen wat mensen volgens hun CEO kunnen, en wat ze effectief doen, duidt het rapport zelf in één zin: dit is "more an organisational design problem than a skills problem", oftewel, meer een organisatorisch probleem dan een gebrek aan vaardigheden. De oorzaak wordt zo glashelder. De remmende factor zit in hoe het werk rond de technologie is opgezet. Niet bij de werknemer die niet wil of niet kan. Tussen 2026 en 2028 verwachten CEO's dat 29 procent van de werknemers reskilling nodig zal hebben voor een nieuwe rol, en 53 procent voor hun huidige. Dat is een omvangrijke oefening voor een probleem dat volgens hetzelfde rapport niet louter een opleidingsprobleem is.
Het rapport reikt de oplossing zelf aan: herteken de organisatie vóór de bijscholing begint. Organisaties die vijf kerngebieden systematisch herontwerpen (technologie, financiën, hr, operations en cross-functionele samenwerking) halen volgens IBM vier keer vaker de doelen die in hun businesscase staan. Eerst moet duidelijk zijn welke beslissingen, oordelen en handovers menselijk blijven, en welke niet. Meer technologie volstaat niet. De volgorde is: optimaliseren, standaardiseren, automatiseren. AI-powered proces mining dient op vandaag eerst te helpen bij het zichtbaar maken van de fricties. Via AI brengen we vandaag in kaart wat steekproeven nooit volledig konden tonen: hoe het werk in werkelijkheid loopt, hoe vaak het verloopt zoals gepland, en waar de uitzonderingen zitten. Pas vanuit dat beeld kan een organisatie bewust beslissen welk proces ze standaardiseert, welk deel ze automatiseert met AI flows of agents, en welk oordeel ze menselijk wil houden.
Zonder die voorbereiding bestaat het risico dat fricties, uitzonderingen en omwegen die een organisatie jarenlang manueel opving worden opgeschaald in plaats van weggewerkt. Wie wel efficiëntiewinst realiseert, doet dat door AI bewust en op het juiste moment in de keten in te zetten.
Dat doordacht inzetten vraagt om de juiste mensen aan tafel. In één jaar tijd verdrievoudigde het aandeel ondernemingen met een Chief AI Officer. Honderd procent van de CEO's verwacht dat de invloed van die CAIO de komende jaren verder zal groeien. Voor de Chief Human Resources Officer staat dat cijfer op 59 procent. Een CAIO benoemen is een goede zaak, omdat het AI hoog op de agenda zet. Maar AI ingebed krijgen in processen, skills en competenties is werk dat HR en operations dragen. Een CAIO die in tandem met de CEO sprint, raakt snel vooruit aan de top, maar bereikt daarmee nog niet de uitvoering op de werkvloer. De winnende organisaties zullen die zijn waar CEO, CAIO, CHRO en COO de transformatie samen sturen.
In zijn eigen aanbevelingen schrijft IBM het op één regel, op pagina 36: herteken eerst de workflow, daarna pas de jobs. 87 procent van de bevraagde CEO's zegt vandaag actief AI in workflows in te bedden. Slechts een kwart van de werknemers gebruikt AI ook effectief. Wie zeventien procent meer omzetgroei wil, herontwerpt eerst de organisatie. Niet alleen de jobomschrijving van de werknemer.
Zelf aan de slag met AI strategie?
Veel organisaties investeren vandaag in AI, maar botsen op dezelfde uitdaging als in het IBM-rapport: de technologie is er, de impact op de werkvloer blijft achter. Bij Möbius Business Redesign helpen we organisaties om processen, workflows en samenwerking zo te herontwerpen dat AI ook effectief waarde creëert. Want duurzame transformatie start niet bij de technologie, maar bij een slim ontworpen organisatie.
