De geplande ondertekening van het Mercosur-vrijhandelsakkoord heeft opnieuw aangetoond hoe gepolitiseerd internationale handel vandaag is. Boeren protesteren, regeringen aarzelen en Europa dreigt op het laatste moment opnieuw intern verdeeld te raken. Als strategische consultant en supply chain expert zie ik dit debat echter vooral door een andere lens: die van strategische bevoorrading en industriële weerbaarheid.
Van kostenoptimalisatie naar geopolitiek risicobeheer
Dertig jaar lang lag de focus van supply chain management vooral op efficiëntie, kosten en just-in-time. Die wereld bestaat niet meer. Geopolitiek is vandaag een structurele factor in bedrijfsvoering. Sancties, handelsoorlogen, maatschappelijke druk en activisme hebben een directe impact op leveranciers, routes en beschikbaarheid van grondstoffen.
Bedrijven worden plots geconfronteerd met vragen die tien jaar geleden ondenkbaar waren. Wat als een leverancier publiek gelinkt wordt aan een conflict of mensenrechtenschending? Wat is de impact van een nieuw sanctiepakket tegen Rusland op mijn productielijnen? En wat als de spanningen rond Taiwan escaleren terwijl al mijn halfgeleiders daar vandaan komen?
Mercosur past precies in die realiteit. Dit akkoord gaat niet alleen over tarieven of landbouwquota, maar over de vraag hoe Europa zijn strategische autonomie wil organiseren in een instabiele wereld.
Minder afhankelijkheid van China is geen slogan
Voor sectoren als chemie, farmacie, automotive en energie is toegang tot grondstoffen zoals nikkel, koper en aluminium essentieel. Vandaag is Europa op dat vlak in grote mate afhankelijk van China, rechtstreeks of onrechtstreeks. Dat is geen comfortabel uitgangspunt, zeker niet wanneer economische en politieke macht steeds nadrukkelijker als hefboom wordt ingezet.
Mercosur biedt Europa de kans om zijn bevoorrading te diversifiëren. Niet als wonderoplossing, maar als onderdeel van een bredere strategie van risicospreiding. In supply chain-termen heet dat ‘dual sourcing’ of ‘multi sourcing’: vermijden dat één enkele regio of speler een choke point wordt. Naast Mercosur, kijkt Europa naar India en Australië voor verdere diversifiëring. Dit is een noodzakelijke beweging.
De chemiesector als kanarie in de mijn
De Belgische chemiesector illustreert perfect wat er op het spel staat. Het is een van de meest geïntegreerde en onderling afhankelijke industriële ecosystemen ter wereld. Eén verstoring in de aanvoer van een basisgrondstof kan een kettingreactie veroorzaken die tientallen bedrijven treft.
In zo’n context is voorspelbaarheid cruciaal. Niet alleen prijszekerheid, maar ook politieke betrouwbaarheid en toegang tot alternatieve markten. Handelsakkoorden zoals Mercosur creëren net dat kader waarbinnen bedrijven kunnen plannen, investeren en risico’s beter beheersen.
Begrip voor landbouw, maar nood aan evenwicht
Laat er geen misverstand over bestaan: de bezorgdheden van landbouwers zijn reëel en verdienen ernstig genomen te worden. Voedselsoevereiniteit, eerlijke concurrentie en hoge normen inzake milieu en dierenwelzijn zijn legitieme Europese prioriteiten. Daarnaast heeft onderzoek onomstotelijk aangetoond dat globalisering ook steeds verliezers heeft. Die mogen we niet vergeten.
Tegelijk mogen we het debat niet reduceren tot een zero-sum game tussen landbouw en industrie. Europa heeft beide nodig. Zonder in te gaan op hun concrete gevolgen, tonen de toegevoegde vrijwaringsclausules, spiegelmaatregelen en bijkomende middelen voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid aan dat het akkoord niet blind is voor die gevoeligheden.
De vraag is dus niet of Mercosur perfect is. De vraag is of het in het huidige geopolitieke landschap beter is om met regels, afspraken en noodremmen te werken, dan om géén kader te hebben en strategische afhankelijkheden verder te laten ontsporen.
Proactiviteit is geen luxe meer
Wat mij in dit debat het meest zorgen baart, is dat veel bedrijven – en bij uitbreiding ook beleidsmakers – nog steeds reactief omgaan met geopolitieke risico’s. Men handelt pas wanneer de verstoring zich effectief voordoet. Dan is het vaak te laat.
Mercosur is een kans om proactief te handelen. Om als Europa en als industrie bewust te kiezen voor meer veerkracht, meer spreiding en meer strategische autonomie. Niet tegen iemand, maar in het belang van onze eigen economische toekomst.
In die zin is dit akkoord minder een handelsverdrag dan een stresstest voor Europa zelf. Durven we voorbij de kortetermijnpolitiek te kijken en supply chains te benaderen als wat ze vandaag zijn: een essentieel onderdeel van onze geopolitieke en economische veiligheid?
Vanuit Möbius zien we dagelijks hoe groot de impact van die keuzes is op bedrijven. Mercosur is geen ideologisch symbooldossier. Het is een strategische hefboom. En die mogen we ons, in de wereld van vandaag, niet zomaar laten ontglippen.
